W pierwszej dekadzie XXI wieku byłem bardzo aktywny w środowisku osób promujących demokrację bezpośrednią. Przez pewien czas pełniłem funkcję prezesa Stowarzyszenia „Demokracja Bezpośrednia”, które później funkcjonowało pod nazwą „Więcej Demokracji”. Historia tej zmiany nazwy i zawiłości polskiego prawa to jednak temat na osobny tekst.
W tamtym okresie miałem okazję uczestniczyć w różnych spotkaniach i konferencjach skupiających zwolenników demokracji bezpośredniej z wielu krajów. Jedną z rzeczy, które szczególnie zapamiętałem, była skala tego środowiska. Demokracja bezpośrednia nie jest bowiem pomysłem kilku osób patrzących z podziwem na Szwajcarię. Na świecie działa wiele organizacji, ekspertów i badaczy, którzy od lat zbierają doświadczenia, analizują referenda i porównują rozwiązania stosowane w poszczególnych państwach.
Dlatego uważam, że rozwijając w Polsce dyskusję o demokracji bezpośredniej, warto korzystać z gotowych doświadczeń, analiz i rozwiązań wypracowanych już w innych krajach.
Bardzo dużo dobrych materiałów opracowali nasi zachodni sąsiedzi. Niemiecka organizacja Mehr Demokratie od lat zajmuje się demokracją bezpośrednią. Swego czasu wydawała bardzo dobrą gazetę poświęconą tej tematyce.
Przydatne linki dotyczące Demokracji bezpośredniej
- Dawne numery nadal można znaleźć w internetowym archiwum: https://nrw.mehr-demokratie.de/hintergrundinfos/mdmagazin/archiv/
- Po nowsze publikacje warto zajrzeć tutaj: https://www.mehr-demokratie.de/publikationen
- Drugim miejscem, które warto znać, jest Global Forum on Modern Direct Democracy: https://www.swissdemocracy.foundation/index.php/start/aktivitaeten/global-forum
Forum działa od 2008 roku i skupia aktywistów, naukowców, przedstawicieli organizacji społecznych oraz praktyków demokracji z różnych części świata. Obecnie jego działalność koordynowana jest przez międzynarodowe konsorcjum pod przewodnictwem Democracy International. Nota bene nasze rodzime, już nieistniejące Stowarzyszenie „Więcej Demokracji” należało do członków założycieli tej międzynarodowej organizacji w 2011 roku: https://www.democracy-international.org/ - Kolejnym niezwykle przydatnym narzędziem jest Direct Democracy Navigator: https://direct-democracy-navigator.org/
To baza pozwalająca porównywać rozwiązania demokracji bezpośredniej w ponad stu krajach — między innymi inicjatywy obywatelskie, referenda obligatoryjne i fakultatywne czy mechanizmy weta obywatelskiego. - International IDEA – Direct Democracy Database: międzynarodowa baza pozwalająca porównywać rozwiązania prawne dotyczące referendów, inicjatyw obywatelskich i innych instrumentów demokracji bezpośredniej w wielu państwach. https://www.idea.int/data-tools/data/direct-democracy-database
- Swissvotes: bardzo szczegółowa baza wszystkich federalnych głosowań ludowych w Szwajcarii od 1848 roku, zawierająca wyniki, informacje o przedmiocie głosowania oraz materiały źródłowe. https://swissvotes.ch/page/home
- Initiative & Referendum Institute Europe (IRI Europe): organizacja zajmująca się badaniem i popularyzacją demokracji bezpośredniej. Szczególnie ciekawe jest jej archiwum publikacji, obejmujące także materiały z pierwszych lat XXI wieku. https://www.iri-europe.org/index.php/publications
- Zentrum für Demokratie Aarau (ZDA): ośrodek badawczy zajmujący się demokracją, partycypacją polityczną i referendami. https://www.zdaarau.ch/de/
- Referendum Data Base (RDB): rozbudowana baza referendów na świecie, zawierająca informacje o głosowaniach, ich wynikach i frekwencji https://report.rdb.vote/
- sudd.ch: praktyczna wyszukiwarka referendów i innych głosowań, z możliwością przeglądania pełnej listy według kraju, tematu i okresu. https://www.sudd.ch
Piszę o tych miejscach z jednego powodu: gdy zastanawiamy się dziś w Polsce, jak powinna wyglądać demokracja bezpośrednia, nie zaczynamy od pustej kartki. Istnieją dziesiątki lat doświadczeń, tysiące przeprowadzonych referendów i ogromna literatura.
Warto z tego korzystać.
